Prawidłowe żywienie jest istotnym elementem leczenia cukrzycy oraz zapobiegania jej powikłaniom. Odpowiednio skomponowana dieta sprzyja utrzymaniu właściwych stężeń glukozy i lipidów (cholesterolu całkowitego, frakcji LDL, frakcji HDL) oraz optymalnych wartości ciśnienia tętniczego.

Zalecenia ogólne

Dieta osób chorujących na cukrzycę powinna opierać się na zasadach prawidłowego żywienia skierowanych do osób zdrowych, przy czym powinna uwzględniać dodatkowo:

W przypadku pacjentów z cukrzycą typu 2 poza kontrolą glikemii istotne jest także uzyskanie i utrzymanie prawidłowej masy ciała. Duże znaczenie ma więc całkowita kaloryczność diety uwzględniająca wiek, aktualną masę ciała oraz aktywność fizyczną pacjenta. Dieta powinna być tak skomponowana, aby zapewniała powolną, ale systematyczną utratę masy ciała. Właściwa redukcja masy ciała to od 0,5 kg do 1 kg na tydzień.

Sól

Dozwolone spożycie soli wynosi do 5–6 g/ dzień, czyli nie więcej niż łyżeczkę soli dziennie. Należy jednak brać pod uwagę spożycie produktów zawierających w swoim składzie sól tj. pieczywo, przetwory mięsne, konserwy, kiszonki, nabiał.

Izomery trans kwasów tłuszczowych pochodzące z margaryn twardych, produktów cukierniczych oraz posiłków typu fast food należy maksymalnie ograniczyć

Ilość błonnika pokarmowego w diecie powinna wynosić od 25–40 g/dzień ze szczególnym uwzględnieniem rozpuszczalnych frakcji błonnika pokarmowego: pektyn (obecne w kiwi, jabłkach, morelach, owocach cytrusowych i marchewce) i beta-glukanu (płatki owsiane i jęczmienne oraz otręby owsiane i jęczmienne).

Powinno się całkowicie zrezygnować z alkoholu ze względu na promowanie stanu zapalnego w organizmie oraz obciążanie pracy wątroby. Jest to szczególnie ważne w przypadku współwystępującej hipertriglicerydemii (zwiększonego stężenia triglicerydów w surowicy), neuropatii (jest to zespół zaburzeń i objawów chorobowych układu nerwowego, wynikający z niewłaściwego leczenia cukrzycy), zapalenia trzustki, czy innych stanów zapalnych i dysfunkcji organizmu nie tylko w obrębie przewodu pokarmowego.

Węglowodany

Należy ograniczyć, a jeśli to możliwe – całkowicie wyeliminować węglowodany (cukry) proste w postaci przetworzonej. Zalicza się do nich ciasta, słodkie bułki, czekoladę, cukierki, a także słodzone przetwory owocowe (dżemy, powidła, marmolady, konfitury). Podstawą jadłospisu powinny być węglowodany złożone (pieczywo żytnie, razowe, gruboziarniste kasze, ryż brązowy, pełnoziarniste makarony), ze względu na zawartość większej ilości składników mineralnych oraz błonnika pokarmowego. Istotnym czynnikiem doboru produktów w twojej diecie jest indeks glikemiczny węglowodanów. Powinieneś spożywać węglowodany o jak najniższym indeksie glikemicznym. Liczne badania wskazują także, że dieta z niskim indeksem glikemicznym poprawia insulinowrażliwość (czyli wrażliwość tkanek na działanie insuliny).

Białko

Dobrym źródłem białka w twojej diecie będą chude gatunki mięsa i wędliny oraz chude przetwory nabiałowe. Na obiad przygotuj porcję kurczaka, indyka lub ryby. Raz na jakiś czas dozwolone jest także chude mięso wołowe i cielęcina. Do drugiego śniadania warto włączyć jogurt, kefir bądź maślankę, najlepiej naturalne, bez dodatków. Produkty smakowe (np. owocowe), często są dosładzane.

Bogate w białko roślinne są także nasiona roślin strączkowych (ciecierzyca, groch, bób, fasolka szparagowa, soczewica, soja). Staraj się jadać te produkty przynajmniej raz w tygodniu. Poza dużą ilością białka, to także cenne źródło witamin (z grupy B) i składników mineralnych (wapń, fosfor, żelazo). Aby były lżej strawne warto pamiętać o ich wcześniejszym namoczeniu i obróbce termicznej.

Tłuszcz

Zdecydowanie ogranicz spożycie tłuszczów pochodzenia zwierzęcego (pełnotłuste mleko, masło, śmietana, słonina, smalec, a także tłuste wędliny i sery, pasztety, parówki, salceson, boczek, salami, kiełbasy). Niebezpieczne dla zdrowia są także kwasy tłuszczowe typu trans obecne głównie w tłuszczach piekarniczych, posiłkach typu fast food i margarynach twardych.

Osobną grupę stanowią jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które wykazują prozdrowotne właściwości. Znajdują się one w rybach morskich (łosoś, tuńczyk, sardynka, śledź, makrela) oraz w olejach roślinnych (rzepakowy, oliwa) oraz orzechach włoskich i pestkach dyni.

Wskazówki:

• masło zamień na miękką margarynę np., naturalne serki twarogowe, czy pasty warzywne
• śmietanę zamień na jogurt naturalny
• serki owocowe, owocowe jogurty pitne zamień na jogurt wysokobiałkowy typu Skyr
• tłuste wędliny zamień na domową pieczeń z piersi kurczaka w marynacie na bazie ziół i oliwy
• twaróg tłusty zamień na twaróg chudy z dodatkiem oliwy, pestek dyni lub orzechów

Jak przygotowywać posiłki?

Najlepszą metodą obróbki kulinarnej w twoim przypadku jest: gotowanie, duszenie bez tłuszczu, grillowanie (na przeznaczonych do tego tackach), pieczenie bez dodatku tłuszczu, przygotowywanie w folii, pieczenie w piekarniku oraz stosowanie naczyń niewymagających użycia tłuszczu.

Jeśli przygotowujesz warzywa, staraj się ich nie rozgotowywać. Wysoka temperatura i przedłużający się czas obróbki kulinarnej podnoszą wartość indeksu glikemicznego potrawy. Owoce należy spożywać w ograniczonych ilościach (do 300 g dziennie) i jak najmniej dojrzałe. Im bardziej owoc jest dojrzały, tym wyższy ma indeks glikemiczny.

Indeks Glikemiczny

To stopień, w jakim spożycie danego produktu podnosi poziom glukozy we krwi. Jeśli po zjedzeniu produktu cukier we krwi podnosi się szybko i szybko opada to jego Indeks Glikemiczny (IG) jest wysoki. Jeśli jednak poziom cukru we krwi wzrasta powoli, to Indeks glikemiczny danego produktu określamy jako niski.

Produkty o niskim IG pozwalają dłużej utrzymać uczucie sytości, gdyż po ich spożyciu poziom glukozy nie tylko wzrasta wolniej, ale też wolniej opada.

Zjedzenie produktu o wysokim IG powoduje wzrost stężenia glukozy we krwi wywołując w odpowiedzi duży wyrzut insuliny

Należy jednak brać pod uwagę, że zwykle jemy różne produkty w obrębie jednego posiłku, a obecność białka, czy tłuszczu pozytywnie wpływa na ładunek glikemiczny całego posiłku.

→ Potrawy mączne, takie jak pierogi, kluski śląskie, naleśniki, pyzy czy placki ziemniaczane należą do potraw odznaczających się wysokim IG, a co za tym idzie – wpływają na szybkie zwiększenie stężenia glukozy we krwi po ich spożyciu. Zatem nie są korzystne dla diabetyka. Pierogi czy kluski przygotowane są zazwyczaj z białej mąki pszennej (typ 500–600), a więc mąki wysoko przetworzonej, która jest szybciej trawiona i posiada większy IG niż mąka pełnoziarnista. IG zwiększa też gotowanie, któremu potrawy te są poddawane.

Substancje słodzące – zamienniki cukru

Dopuszcza się stosowanie środków słodzących będących zamiennikami cukru. Należy jednak pamiętać, że produkty te podtrzymują przyzwyczajenie do słodkiego smaku i nie pomagają w zmianie nawyków żywieniowych. Ponadto produkty, w których cukier zastąpiono inną substancją słodzące mogą zawierać więcej innych składników, które nie są pożądane w diecie diabetyka, np. kwasy tłuszczowe nasycone, należy więc sprawdzać składy kupowanych produktów. DO bezpiecznych substancji słodzących należą m.in. ksylitol (większe ilości mogą mieć działanie przeczyszczające) oraz erytrytol.

Zapamiętaj!

• Dieta cukrzycowa to nic innego jak zdrowy sposób odżywiania, który powinni stosować zarówno chorzy, jak i zdrowi.
• Jedz posiłki regularnie o stałych porach – unikniesz w ten sposób ryzyka niedocukrzenia (hipoglikemii). Nie doprowadzaj do uczucia ssącego głodu ani do przejedzenia.
• Staraj się nie podjadać między posiłkami – trzustka oraz przewód pokarmowy potrzebują także przerw w podaży posiłków, aby ich praca mogła przebiegać prawidłowo – garść bakalii, kawa z mlekiem, czy jabłko również stymulują trzustkę do wydzielania insuliny.
• Unikaj słodyczy, węglowodanów o wysokim indeksie glikemicznym oraz nasyconych kwasów tłuszczowych.
• Aby uniknąć nadwagi, nie przekraczaj swojego dziennego zapotrzebowania kalorycznego.
• Staraj się jeść jak najbardziej urozmaicone posiłki. Dbaj nie tylko o ilość, ale także o jakość spożywanych posiłków – zwróć uwagę na witaminy, składniki mineralne, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, błonnik oraz inne dobroczynne składniki żywności.
• Dbaj o codzienną aktywność – ruch po posiłku poprawia insulinowrażliwość, a utrzymanie aktywności fizycznej zapobiega nadwadze i pomaga w powrocie do prawidłowej masy ciała.

KOMPONOWANIE POSIŁKÓW

Prawidłowo skomponowany pełnowartościowy posiłek powinien zawierać: białko, tłuszcze węglowodany złożone oraz błonnik.

• ŹRÓDŁA BIAŁKA

• ROŚLINNE: groch, fasola, soja, soczewica, ciecierzyca, bób
• ZWIERZĘCE: chude mięso i wędliny (kurczak, indyk), chudy nabiał i jego przetwory (twaróg, serek wiejski, naturalny kefir, jogurt, maślanka), ryby, jaja

• ŹRÓDŁA TŁUSZCZU
  • ZWIERZĘCE: tłuste ryby (makrela, łosoś, śledź)
  • ROŚLINNE: olej rzepakowy, oliwa z oliwek, olej lniany, orzechy włoskie, pestki dyni, siemię lniane, nasiona chia
• ŹRÓDŁA WĘGLOWODANÓW ZŁOŻONYCH

• Pełnoziarniste produkty zbożowe: pieczywo graham, żytnie, gruboziarniste kasze, pełnoziarniste makarony, ryż brązowy

• ŹRÓDŁA BŁONNIKA

• Warzywa, owoce (głównie w formie surowej)

WAŻNE! W każdym posiłku powinien znajdować się jeden produkt z każdej grupy. Przykłady:

• pierś z kurczaka (białko) + surówka/sałatka (błonnik) polana oliwą lub z orzechami/pestkami dyni (tłuszcze) + kasza/ryż brązowy (węglowodany złożone, błonnik)
• bułka grahamka (węglowodany złożone, błonnik) + margaryna miękka/ pasta z awokado (tłuszcze) + chuda wędlina/ twarożek/ jajko na miękko (białko) + warzywa (błonnik)

Owoce powinno się spożywać po posiłku, czyli bezpośrednio po śniadaniu/obiedzie/kolacji – nie same (aby skok glukozy we krwi nie był gwałtowny. Można również skomponować posiłek z owocem. Przykład:

• owoc + płatki owsiane (błonnik) na mleku chudym/ z jogurtem naturalnym (białko) + orzechy/ siemię lniane/ pestki dyni, nasiona chia (tłuszcze)

Produkty i potrawy dozwolone i niewskazane

w diecie z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów

W przypadku braku apetytu i/lub utraty masy ciała w wyniku leczenia onkologicznego preparatami przeznaczonymi dla pacjentów z cukrzycą są:

• Fresubin Diben, Nutramil Diasip, Nutramil Diabetic