Zalecenia dietetyczne
- Ważny jest sposób przygotowania potraw! Zalecane jest gotowanie tradycyjne lub na parze, duszenie bez obsmażania, pieczenie w folii lub pergaminie, rozdrabnianie, miksowanie, przeciskanie przez praskę; natomiast tradycyjne smażenie i duszenie należy wyeliminować.
- Należy spożywać 3 podstawowe posiłki dziennie (śniadanie, obiad i kolację), uzupełniając je w miarę potrzeb o 2 – 3 dodatkowe przekąski (II śniadanie, podwieczorek, posiłek nocny).
- Ważne jest, aby posiłki były spożywane regularnie, najlepiej o zbliżonych porach.
- Kolację należy zaplanować na 2-3 godziny przed snem.
- Należy jeść powoli, dokładnie żuć, nie łykać dużych kęsów.
- Należy unikać wysiłku i przemęczenia przed posiłkiem, a po nim – odpocząć.
- Zalecane jest wypijanie około 1,5 – 2l płynów dziennie – woda mineralna niegazowana, herbata, naturalne soki warzywno – owocowe niesłodzone, kompoty niesłodzone. Nie zaleca się pić w trakcie posiłku.
- Należy ograniczyć spożycie czerwonego mięsa (wieprzowina, wołowina), natomiast wybierać chude odmiany (np. kurczak, indyk, królik, cielęcina).
- Zaleca się spożywanie do około 500g mięsa tygodniowo.
- Ryby powinny być spożywane minimum 1 raz w tygodniu (wskazane są 2 porcje).
- Ze względu na zalecane ograniczenie ilości błonnika należy wyeliminować z diety pełnoziarniste produkty zbożowe. Należy spożywać produkty pszenne lub pszenno – żytnie, kasze drobnoziarniste, makarony z mąki pszennej, ryż biały.
- W celu ograniczenia ilości tłuszczów należy spożywać niskotłuszczowe produkty mleczne, np. chude mleko (1,5-2% tłuszczu), chudy lub półtłusty ser twarogowy, jogurty naturalne, kefiry i maślanki.
- Warzywa powinny być dodawane do każdego posiłku (4-5 razy dziennie), powinno się wybierać warzywa różnokolorowe i sezonowe, co zwiększa ilość dostarczanych minerałów i witamin.
- Sezonowe owoce należy spożywać 2 – 3 razy dziennie.
- Zalecane jest dodawanie do potraw do 2 łyżek dziennie olei roślinnych (np. olej rzepakowy, lniany, oliwa z oliwek, olej z wiesiołka).
Dietę łatwostrawną w zakresie konsystencji można zmodyfikować w kierunku diety:
- papkowatej
- produkty dobieramy wg zasad diety łatwostrawnej
- produkty i potrawy podawane powinny być w formie niewymagającej gryzienia
- płynnej wzmocnionej
- produkty dobieramy wg zasad diety łatwostrawnej
- wszystkim produktom dozwolonym należy nadać konsystencję płynną
- płynnej
- 1 – 2 dzień – niegazowana woda mineralna, napar z rumianku, słaba herbata bez cukru, słaba kawa (przy braku przeciwwskazań), odtłuszczony i rozcieńczony rosół, przecedzony kleik, klarowny sok owocowy
- po 2 dniu (przy poprawie stanu zdrowia) – stopniowe rozszerzanie diety – jajo (np. do kleiku) lub żelatyna (do przecedzonego soku) – około 30 – 60 ml płynu na godzinę, w miarę poprawy stanu zdrowia zwiększanie ilości płynów
Produkty i potrawy dozwolone i niewskazane w diecie o zmienionej konsystencji
|
Dozwolone |
Niewskazane |
|
|
Warzywa i przetwory |
warzywa z wody przetarte z dodatkiem margaryny, bez zasmażek – marchew, pietruszka, seler, burak, dynia, szpinak, kabaczek, cukinia, w ograniczonych ilościach – kalafior, brokuł, rozcieńczone soki z warzyw surowych, przecier z dojrzałych pomidorów |
surowe warzywa – np. zielona sałata, roszponka, rukola, pomidory, wszystkie odmiany kapusty, kalarepa, papryka, szczypior, cebula, ogórki, rzodkiewki, warzywa z zasmażkami i konserwowane octem |
|
Ziemniaki |
gotowane, puree, tłuczone |
frytki, ziemniaki smażone, pyzy, placki ziemniaczane, chipsy, ziemniaki z okrasą |
|
Owoce i przetwory |
owoce dojrzałe bez skórki i pestek, gotowane, pieczone i w formie przecierów: jabłka, brzoskwinie, banany, morele, rozcieńczone pasteryzowane soki owocowe, koktajle owocowe b/pestek, niskosłodzone dżemy i powidła bez pestek |
owoce niedojrzałe, owoce surowe z pestkami, gruszki, śliwki, czereśnie, agrest, wysokosłodzone przetwory owocowe, syropy owocowe, soki dosładzane, owoce suszone |
|
Produkty zbożowe |
pieczywo pszenne i pszenno – żytne, sucharki, herbatniki i biszkopty b/cukru, kasze drobnoziarniste (manna, krakowska, jęczmienna łamana, kukurydziana, kuskus), ryż biały, drobne makarony, płatki owsiane błyskawiczne, jaglane, jęczmienne |
pieczywo pełnoziarniste, razowe żytnie, chrupkie, z otrębami i ziarnami, pieczywo i wyroby cukiernicze, słone i słodkie przekąski, płatki owsiane górskie, kasze gruboziarniste (np. pęczak), ryż brązowy, makarony pełnoziarniste |
|
Mleko |
mleko 1,5 – 2%, biały ser chudy lub półtłusty, chude przetwory mleczne (jogurty naturalne, kefiry, serek homogenizowany naturalny) |
przetwory mleczne tłuste, sery topione i pleśniowe, sery żółte, feta, ser typu fromage, przetwory skondensowane – np. śmietanka do kawy, przetwory mleczne dosładzane |
|
Jaja |
gotowane, w koszulkach, ścięte na parze w formie jajecznicy, omlety |
smażone klasycznie z tłustymi i ciężkostrawnymi dodatkami |
|
Mięso, ryby i przetwory |
chude mięsa i przetwory – cielęcina, kurczak, indyk, królik, chude wędliny (szynka, polędwica, chuda kiełbasa szynkowa) i pasztety drobiowe, w ograniczonej ilości wieprzowina, ryby i przetwory rybne np. dorsz, sandacz, sola, pstrąg, mintaj, morszczuk |
czerwone i tłuste mięsa i przetwory – gęsi, kaczki, baranina, wołowina, wędliny tłuste i pasztety, wędliny podrobowe, mięsa wędzone, mięsa peklowane, konserwy mięsne, ryby tłuste i przetwory – węgorz, halibut, ryby wędzone, konserwy rybne |
|
Nasiona roślin strączkowych |
– |
wszystkie zabronione – groch, fasola, bób, soczewica, ciecierzyca |
|
Tłuszcze |
oleje roślinne np. lniany, rzepakowy, oliwa z oliwek, olej z wiesiołka, margaryny miękkie, masło, śmietanka słodka |
smalec, słonina, tłuste śmietany, boczek, łój, margaryny twarde, orzechy |
|
Przyprawy |
naturalne zioła i przyprawy jednoskładnikowe, świeże lub suszone – np. lubczyk, rozmaryn, tymianek, majeranek, cynamon, kurkuma, itp., sól i pieprz w małej ilości |
vegeta, maggi, kostki rosołowe, gotowe mieszanki przypraw, np. przyprawa do mięsa czy ryby, ostre przyprawy |
|
Płyny |
herbata (zielona, czarna, czerwona, biała), słaba kawa naturalna i zbożowa, woda mineralna niegazowana, herbaty owocowe i ziołowe, naturalne soki warzywno – owocowe i kompoty |
mocne kakao, płynna czekolada, napoje alkoholowe, napoje gazowane, mocna herbata i kawa, soki i kompoty wysokosłodzone |
|
Zupy |
zupy zagęszczone zawiesiną mąki w wodzie, mleku lub słodkiej śmietance – bez zasmażek zupy na wywarach warzywnych oraz chudych rosołach, na odtłuszczonych wywarach mięsnych (o ile nie ma przeciwwskazań) |
wywary tłuste i esencjonalne z mięsa i kości, zupy zaprawiane zasmażkami, zupy w proszku |
|
Potrawy mięsne, rybne, z mąki i kasz |
gotowane tradycyjnie i na parze, duszone bez uprzedniego obsmażania, pieczone w folii, naczyniu żaroodpornym lub pergaminie, potrawki drobiowe, gulasze, pulpety, kasze, ryż i makarony gotowane na sypko lub rozklejone, lane kluski, pierogi, kopytka, leniwe pierogi |
smażone, pieczone i duszenie w sposób tradycyjny; mięsa i ryby panierowane i/lub ostre, duszone w ciężkich sosach; kluski kładzione i francuskie |
|
Sosy |
zagęszczone zawiesiną w wodzie, wywarze warzywnym lub chudym rosole |
ostre na zasmażkach, sosy na bazie tłustych i esencjonalnych wywarów mięsnych lub kostnych |
|
Desery |
b/cukru – owoce w galarecie lub kremie, kisiele płynne, musy, galaretki płynne z owoców, budynie, biszkopty, czerstwe ciasto drożdżowe, desery niskosłodzone, dżemy bez pestek, przetwory owocowe, przetarte kompoty, w ograniczonych ilościach – miód, czekolada gorzka |
cukier biały, tłuste i bardzo słodkie słodycze – chałwa, czekolada (mleczna, biała, nadziewana), słodkie kakao, torty i ciastka z ciężkim kremem i bitą śmietaną, pączki, faworki, tłuste ciastka (np. francuskie, kruche), przemysłowe ciastka i słodycze |
FORTYFIKACJA DIETY MIKSOWANEJ
- Dietę o zmienionej konsystencji warto wzbogacać produktami wysokobiałkowymi lub wysokokalorycznymi – ma to na celu zwiększenie kaloryczności miksowanych potraw.
- Dietę można wzbogacać zarówno produktami spożywczymi (np. serek mascarpone, ricotta, słodka śmietanka, oliwa i oleje roślinne, masło, mielone orzechy, miód), jak również specjalnymi doustnymi suplementami przeznaczenia medycznego ( Nutramil Complex Protein, Resource Instant Protein, Fresubin Protein Powder, Recommed, Protifar itp.
|
Działanie |
Produkty |
Propozycje wykorzystania: |
|
|
ŹRÓDŁA TŁUSZCZU |
Podwyższają kaloryczność potraw nie zwiększając istotnie ich objętości |
Orzechy niesolone, nieprażone (włoskie, nerkowca, laskowe, brazylijskie, pekan), pestki dyni, nasiona lnu, nasiona chia: → w formie mielonej „na mąkę” → w postaci masła/ pasty orzechowej *orzechy są również źródłem białka ** 1 garść (ok. 30 g) – ok. 180-200 kcal |
→ w formie zmielonej/ rozdrobnionej dodane do:
|
|
Łatwostrawne tłuszcze tj. śmietanka 30%, masło, oliwa, oleje z nasion (np. z wiesiołka, lniany, z pestek dyni itp.) *1 łyżka oleju (ok. 10 ml) – ok. 90 kcal |
→ dodawane do:
|
||
|
Serki tj. mascarpone, ricotta; *50g mascarpone – ok. 200 kcal ** 50g ricotty – ok. 80 kcal |
→ desery na ich bazie, np.:
|
||
|
ŹRÓDŁA BIAŁKA |
Podwyższają podaż białka w diecie Podwyższają podaż białka w diecie |
Jogurty i serki wysokobiałkowe (np. Skyr, serek wiejski wysokobiałkowy, serek naturalny Bieluch itd.) *jogurt wysokobiałkowy bez laktozy (np. Maluta) |
→ jako dodatek do:
|
|
Chude mięso, ryby, jaja, strączki* *przy braku zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego |
→ zmiksowane w zupach → w postaci past |
||
|
Żywność medyczna specjalnego przeznaczenia/ doustne suplementy pokarmowe (FSMP/ DSP/ ONS) |
→ w formie płynnej: Nutridrink Protein, Fresubin Protein Energy, Supportan, Resource Protein → w formie proszku:
|
||
Zapotrzebowanie pacjenta onkologicznego na białko: 1-1,5 g/ kg masy ciała/ dobę.
Przygotowano na podstawie:
Jarosz M.: Praktyczny podręcznik dietetyki (Warszawa 2010): Poniewierka E.: Dietetyka oparta na dowodach,Wrocław 2016, Żywienie w chorobach nowotworowych (Warszawa 2021), Kapała A.: Dieta w chorobie nowotworowej (Warszawa 2016), Szawłowski A.W. i wsp.: Żywienie w chorobach nowotworowych, Warszawa 2020
Opracowanie: mgr Anna Kołodziejczyk, mgr Kinga Rakowska