Zalecenia: dieta łatwostrawna bogatobiałkowa
- Ważny jest sposób przygotowania potraw! Gotuj tradycyjne lub na parze, duś bez obsmażania, rozdrabniaj, piecz w folii, naczyniu żaroodpornym lub pergaminie.
- Tradycyjne smażenie i duszenie wyeliminuj.
- Spożywaj 3 główne posiłki w ciągu dnia (śniadanie, obiad i kolację), uzupełniając je w miarę potrzeb o 2 – 3 dodatkowe przekąski (II śniadanie, podwieczorek, posiłek nocny).
- Ważne jest, aby posiłki były spożywane regularnie, najlepiej o zbliżonych porach.
- Kolację zaplanuj na 2-3 godziny przed snem.
- Jedz powoli, dokładnie przeżuwaj, nie łykaj dużych kęsów.
- Zalecane jest wypijanie około 2l płynów dziennie – woda mineralna niegazowana, herbata, rozcieńczone i naturalne soki warzywno – owocowe i kompoty niesłodzone.
- Warzywa powinny być dodawane do każdego posiłku (4-5 razy dziennie), wybieraj warzywa różnokolorowe i sezonowe, co zwiększy ilość dostarczanych minerałów i witamin.
- W diecie bogatobiałkowej zaleca się zwiększenie ilości produktów będących źródłem pełnowartościowego białka, np. produkty mleczne (ser biały, jogurty naturalne, naturalne serki homogenizowane, fermentowane produkty mleczne; produkty wysokobiałkowe), mięso i produkty mięsne o niskiej zawartości tłuszczu (kurczak, indyk, chude wędliny), jaja oraz ryby, a także rośliny strączkowe (młoda fasola, ciecierzyca, soczewica – jeśli są dobrze tolerowane np. w postaci past kanapkowych)
- Dietę można wzbogacać w białko również za pomocą doustnych suplementów tj. Nutridrink, Nutramil, Fresubin, Supportan, Nestle Resource, Reccomed, Protifar – o odpowiedni preparat warto zapytać lekarza lub dietetyka.
- Bardzo ważna jest regularna aktywność fizyczna. Zaleca się 30 – 45 minut dziennie, należy dostosować rodzaj ćwiczeń do możliwości organizmu, mogą to być np. spacer, jazda na rowerze, pływanie, praca w ogródku działkowym, spacer z psem.
Produkty i potrawy dozwolone i niewskazane w diecie łatwostrawnej bogatobiałkowej
Dozwolone | Niewskazane | |
Warzywa i przetwory | warzywa z wody, bez zasmażek – marchew, pietruszka, seler, burak, dynia, szpinak, kabaczek, cukinia; w ograniczonych ilościach – kalafior, brokuł, młody zielony groszek, młoda fasolka szparagowa; na surowo – zielona sałata, roszponka, rukola, pomidory bez skórki, drobno starta marchew z jabłkiem | wszystkie odmiany kapusty, kalarepa, papryka, szczypior, cebula, ogórki, rzodkiewki, warzywa z zasmażkami i konserwowane octem |
Ziemniaki | gotowane, pieczone, tłuczone (także z dodatkiem mleka/ maślanki) | frytki, ziemniaki smażone, placki ziemniaczane, chipsy, ziemniaki z okrasą |
Owoce i przetwory | owoce dojrzałe bez skórki i pestek: jabłka, brzoskwinie, banany, morele , rozcieńczone pasteryzowane soki owocowe, koktajle owocowe, niskosłodzone dżemy i powidła bez pestek, w formie przecieru lub soku np. maliny, truskawki | owoce niedojrzałe, owoce surowe z pestkami, gruszki, śliwki, czereśnie, agrest, wysokosłodzone przetwory owocowe, syropy owocowe, soki dosładzane, owoce suszone |
Produkty zbożowe | pieczywo pszenne i pszenno – żytne, graham, płatki owsiane błyskawiczne, jaglane, jęczmienne, sucharki, herbatniki i biszkopty b/cukru, kasze drobnoziarniste (manna, krakowska, jęczmienna łamana, kukurydziana, kuskus), ryż biały, makarony | pieczywo pełnoziarniste, razowe żytnie, chrupkie, z otrębami i ziarnami, pieczywo i wyroby cukiernicze, słone i słodkie przekąski, płatki owsiane górskie, kasze gruboziarniste (pęczak, gryczana), ryż brązowy, makarony pełnoziarniste |
Mleko | mleko 1,5 – 2%, biały ser chudy lub półtłusty, chude przetwory mleczne (jogurty naturalne, kefiry, maślanki); produkty mleczne wysokobiałkowe; w ograniczonej ilości – sery żółte | przetwory mleczne tłuste, sery topione i pleśniowe, feta, ser typu fromage przetwory skondensowane – np. śmietanka do kawy, przetwory mleczne dosładzane |
Jaja | jajka gotowane na miękko i twardo, w koszulkach, ścięte na parze w formie jajecznicy, omlety | smażone klasycznie z tłustymi i ciężkostrawnymi dodatkami |
Mięso, ryby i przetwory | chude mięsa i przetwory – cielęcina, kurczak, indyk, królik, chuda wołowina, chude wędliny (szynka, polędwica, chuda kiełbasa szynkowa), w ograniczonej ilości wieprzowina, ryby i przetwory rybne np. dorsz, sandacz, sola, pstrąg, mintaj, morszczuk, w ograniczonej ilościach – ryby tłuste (np. makrela, łosoś, sardynka, śledź) | czerwone i tłuste mięsa i przetwory – gęsi, kaczki, baranina, wołowina, wędliny tłuste i pasztety, wędliny podrobowe, mięsa wędzone, mięsa peklowane, konserwy mięsne, ryby tłuste i przetwory – węgorz, halibut, ryby wędzone, konserwy rybne |
Nasiona roślin strączkowych | jeśli dobrze tolerowane, w niewielkich ilościach – pasty kanapkowe z soczewicy/ ciecierzycy | groch, fasola, bób, |
Tłuszcze | oleje roślinne np. lniany, rzepakowy, oliwa z oliwek, olej z wiesiołka, margaryny miękkie, masło, śmietanka słodka | smalec, słonina, tłuste śmietany, boczek, łój, margaryny twarde, orzechy |
Przyprawy | naturalne zioła i przyprawy jednoskładnikowe, świeże lub suszone – np. lubczyk, rozmaryn, tymianek, majeranek, cynamon, kurkuma, itp., sól i pieprz w małej ilości | vegeta, maggi, kostki rosołowe, gotowe mieszanki przypraw, np. przyprawa do mięsa czy ryby, ostre przyprawy |
Płyny | herbata (zielona, czarna, czerwona, biała), słaba kawa naturalna i zbożowa, woda mineralna niegazowana, herbaty owocowe i ziołowe, naturalne soki warzywno – owocowe i kompoty | mocne kakao, płynna czekolada, napoje alkoholowe, napoje gazowane, mocna herbata i kawa, soki i kompoty wysokosłodzone |
Zupy | zupy zagęszczone zawiesiną mąki w wodzie, mleku lub słodkiej śmietance – bez zasmażek, zupy na wywarach warzywnych oraz chudych rosołach, na odtłuszczonych wywarach mięsnych (o ile nie ma przeciwwskazań) | wywary tłuste i esencjonalne z mięsa i kości, zupy zaprawiane zasmażkami, zupy w proszku |
Potrawy mięsne, rybne, z mąki i kasz | gotowane tradycyjnie i na parze, duszone bez uprzedniego obsmażania, pieczone w folii, naczyniu żaroodpornym lub pergaminie, potrawki drobiowe, gulasze, pulpety, kasze, ryż i makarony gotowane na sypko, lane kluski, pierogi, kopytka, leniwe pierogi, kluski śląskie bez ciężkich sosów i/lub okras | smażone, pieczone i duszenie w sposób tradycyjny; mięsa i ryby panierowane i/lub ostre, duszone w ciężkich sosach, potrawy z mąk i kasz rozklejone, kluski kładzione i francuskie |
Sosy | zagęszczone zawiesiną w wodzie, wywarze warzywnym lub chudym rosole | ostre na zasmażkach, sosy na bazie tłustych i esencjonalnych wywarów mięsnych lub kostnych |
Desery | b/cukru – owoce w galarecie, kisiele, musy, galaretki z owoców, budynie; biszkopty, ciasto drożdżowe; desery niskosłodzone, w ograniczonych ilościach – miód, czekolada gorzka | cukier biały, tłuste i bardzo słodkie słodycze – chałwa, czekolada (mleczna, biała, nadziewana), słodkie kakao, torty i ciastka z ciężkim kremem i bitą śmietaną, pączki, faworki, tłuste ciastka (np. francuskie, kruche), przemysłowe ciastka i słodycze |
Poradnik dla pacjentów onkologicznych przed rozpoczęciem leczenia:
https://olimpmed24.com/poradnik-prehabilitacja/
Strony internetowe – przepisy i porady dla pacjentów onkologicznych:
- https://posilkiwchorobie.pl/strefa-onkologiczna/przepisy/
- https://olimpmed24.com/poradnik-zywieniowy/
- https://olimpmed24.com/poradnik-zywieniowy-cz-2/
- https://ncez.pzh.gov.pl/przepisy/
ŹRÓDŁA BIAŁKA | Podwyższają podaż białka w diecie | Jogurty i serki wysokobiałkowe (np. Skyr, serek wiejski wysokobiałkowy, serek naturalny Bieluch itd.) *jogurt wysokobiałkowy bez laktozy (np. Maluta) | → jako dodatek do:
|
Chude mięso, ryby, jaja, strączki* *przy braku zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego | → zmiksowane w zupach → w postaci past | ||
Żywność medyczna specjalnego przeznaczenia/ doustne suplementy pokarmowe (FSMP/ DSP/ ONS) | → w formie płynnej: Nutridrink Protein, Fresubin Protein Energy, Supportan, Resource Protein → w formie proszku:
| ||
Zapotrzebowanie pacjenta onkologicznego na białko: 1-1,5 g/ kg masy ciała/ dobę.
Przygotowano na podstawie:
Jarosz M.: Praktyczny podręcznik dietetyki (Warszawa 2010): Poniewierka E.: Dietetyka oparta na dowodach,Wrocław 2016, Żywienie w chorobach nowotworowych (Warszawa 2021), Kapała A.: Dieta w chorobie nowotworowej (Warszawa 2016), Szawłowski A.W. i wsp.: Żywienie w chorobach nowotworowych, Warszawa 2020
Opracowanie: mgr Anna Kołodziejczyk, mgr Kinga Rakowska