Zalecenia dietetyczne
- Posiłki powinny być spożywane regularnie (3 – 5 razy dziennie). Należy eliminować podjadanie między posiłkami!
- Należy jeść powoli, dokładnie żuć, nie łykać dużych kęsów!
- Zalecane jest wypijanie minimum 1,5 litra płynów dziennie – tj. woda mineralna, słaby napar herbaty, naturalne soki i kompoty niesłodzone.
- Dieta powinna być urozmaicona pod kątem udziału grup produktów spożywczych: produktów zbożowych, mlecznych, warzyw i owoców, ziemniaków, produktów mięsnych i ryb, nasion roślin strączkowych oraz tłuszczów.
- Sezonowe i różnokolorowe warzywa lub owoce powinny być dodawane do każdego posiłku (minimum 400 g dziennie – do gramatury nie są wliczane ziemniaki i bataty), z przewagą warzyw – przynajmniej część warzyw i owoców powinna być serwowana w postaci surowej.
- Przynajmniej 1 posiłek w ciągu dnia powinien zawierać produkty zbożowe z pełnego przemiału (np. pieczywo pełnoziarniste, kasze gruboziarniste, makarony z mąki pełnoziarnistej, ryż, płatki).
- Niskotłuszczowe mleko i przetwory mleczne, w tym napoje fortyfikowane (wzbogacone w witaminy i składniki mineralne) lub produkty roślinne fortyfikowane zastępujące produkty mleczne powinny być podawane co najmniej w 2 posiłkach w ciągu dnia.
- Każdego dnia należy spożyć co najmniej 1 porcję z grupy – mięso lub jaja lub nasiona roślin strączkowych i/lub przetwory nasion roślin strączkowych, inne roślinne zamienniki białka zwierzęcego.
- Ryby i/lub przetwory rybne (głównie z ryb morskich) należy uwzględnić co najmniej 1 raz w tygodniu – preferowane są 2 porcje tygodniowo.
- Tłuszcze zwierzęce (np. smalec) powinny być ograniczane na rzecz tłuszczu roślinnego (np. olej rzepakowy, olej lniany, oliwa z oliwek).
- Konieczne jest ograniczenie cukru dodawanego do napojów i potraw, ale także słodyczy.
- Wskazane jest ograniczenie potraw ciężkostrawnych i wzdymających, a także żywności wysoko przetworzonej.
Stosowane techniki kulinarne:
- gotowanie tradycyjne lub na parze,
- duszenie bez obsmażania,
- pieczenie bez dodatku tłuszczu, np. w folii aluminiowej, w rękawach do pieczenia, pergaminie, naczyniach żaroodpornych oraz w piecach konwekcyjnych,
- grillowanie – bez dodatku tłuszczu, na patelni grillowej lub grillu elektrycznym
DIETA PODSTAWOWA | |
Produkty rekomendowane | Produkty niezalecane |
PRODUKTY ZBOŻOWE | |
– wszystkie mąki pełnoziarniste, mąka ziemniaczana, mąka kukurydziana, mąka ryżowa – pieczywo pełnoziarniste, bez dodatku substancji słodzących (np. żytnie razowe, graham, chleb z dodatkiem otrąb i ziaren), białe pieczywo pszenne, żytnie i mieszane – kasze: gryczana (w tym krakowska), jęczmienna (pęczak, wiejska, mazurska), orkiszowa, bulgur, jaglana, manna, kukurydziana, kuskus – płatki naturalne (np. owsiane, gryczane, jęczmienne, ryżowe, żytnie, jaglane), muesli bez dodatku cukru i jego zamienników (np. syropu glukozowo-fruktozowego) – makarony (np. razowy, gryczany, orkiszowy, żytni, pszenny z mąki durum (gotowane al’dente)) – ryż brązowy, ryż czerwony, ryż biały (w ograniczonych ilościach) – potrawy mączne (np. naleśniki, pierogi, kopytka, kluski (w ograniczonych ilościach)) – otręby (np.: owsiane, pszenne, żytnie, orkiszowe) | pieczywo z dodatkiem (cukru, słodu, syropów, miodu i karmelu), produkty mączne smażone w dużej ilości tłuszczu (np. pączki, faworki, racuchy), płatki kukurydziane i inne słodzone płatki śniadaniowe (np. cynamonowe, czekoladowe, miodowe) |
WARZYWA I PRZETWORY WARZYWNE | |
wszystkie warzywa (świeże i mrożone, gotowane, duszone z niewielkim dodatkiem tłuszczu), warzywa pieczone, warzywa kiszone | warzywa przyrządzane z dużą ilością tłuszczu |
ZIEMNIAKI, BATATY | |
gotowane, pieczone | smażone (frytki, talarki, placki ziemniaczane), puree w proszku, chipsy, przyrządzane z dużą ilością tłuszczu |
OWOCE I PRZETWORY OWOCOWE | |
wszystkie owoce (świeże, mrożone, gotowane, pieczone), musy owocowe, dżemy i powidła owocowe niskosłodzone (w ograniczonych ilościach), owoce suszone (w ograniczonych ilościach) | owoce w syropach cukrowych, owoce kandyzowane, przetwory owocowe wysokosłodzone |
NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH | |
wszystkie nasiona roślin strączkowych, produkty z nasion roślin strączkowych z małą zawartością soli | produkty z nasion roślin strączkowych z dużą ilością soli |
NASIONA, PESTKI, ORZECHY | |
wszystkie nasiona, pestki i orzechy niesolone (np. orzechy włoskie, laskowe, arachidowe, pistacje, nerkowca, migdały, pestki słonecznika, dyni, sezam, siemię lniane), „masło orzechowe” bez dodatku soli i cukru (w ograniczonych ilościach) | przetworzone przekąski z orzechami (prażone, solone, w cieście, w karmelu, w czekoladzie, w lukrze), „masło orzechowe” solone |
MIĘSO I PRZETWORY MIĘSNE | |
z małą zawartością tłuszczu (np. drób bez skóry (kura, kurczak, indyk), chuda wołowina, cielęcina, jagnięcina, królik, chude partie wieprzowiny (np. polędwica, schab, szynka)), chude gatunki wędlin niemielonych (drobiowych, wieprzowych, wołowych), pieczone pasztety z chudego mięsa, chude gatunki kiełbas, galaretki drobiowe | z dużą zawartością tłuszczu (np. tłusty drób (kaczka, gęś), tłusta wołowina i wieprzowina, baranina), mięsa peklowane oraz z dużą zawartością soli, mięsa smażone na dużej ilości tłuszczu, tłuste wędliny (np. baleron, boczek), tłuste i niskogatunkowe (kiełbasy, parówki, mielonki, mortadele), tłuste pasztety, wędliny podrobowe (pasztetowa, wątrobianka, salceson), mięsa surowe (np. tatar) |
RYBY I PRZETWORY RYBNE | |
wszystkie ryby (morskie i słodkowodne), konserwy rybne (w ograniczonych ilościach), ryby wędzone (w ograniczonych ilościach) | ryby surowe, ryby smażone na dużej ilości tłuszczu |
JAJA I POTRAWY Z JAJ | |
gotowane, jaja sadzone i jajecznica (na parze lub smażone na małej ilości tłuszczu), omlety, kotlety jajeczne smażone na małej ilości tłuszczu | jaja przyrządzane z dużą ilością tłuszczu, jaja smażone (na słoninie, skwarkach, tłustej wędlinie) |
MLEKO I PRZETWORY MLECZNE | |
mleko (1,5-2% tłuszczu) i sery twarogowe chude lub półtłuste, naturalne napoje mleczne fermentowane bez dodatku cukru (np. kefir, jogurt, maślanka), sery podpuszczkowe o obniżonej zawartości tłuszczu (w ograniczonych ilościach) | mleko i sery twarogowe tłuste, mleko skondensowane, jogurty i desery mleczne z dodatkiem cukru, tłuste sery podpuszczkowe, tłusta śmietana ≥18% tłuszczu |
TŁUSZCZE | |
masło i tłuszcz kokosowy (w ograniczonych ilościach), miękka margaryna, oleje roślinne (np. rzepakowy, oliwa z oliwek, lniany), majonez (w ograniczonych ilościach) | tłuszcze zwierzęce (np. smalec wieprzowy, łój wołowy, słonina), twarde margaryny, masło klarowane, tłuszcz palmowy, frytura smażalnicza |
DESERY (W OGRANICZONYCH ILOŚCIACH) | |
bez dodatku cukru lub z małą ilością cukru lub słodzone ksylitolem/erytrytolem (budyń, galaretka, kisiel, sałatki owocowe, ciasta drożdżowe, ciasta biszkoptowe, musy owocowe), czekolada z dużą zawartością (>70%) kakao | słodycze zawierające duże ilości cukru i/lub tłuszczu, torty i ciasta (z masami cukierniczymi, kremami cukierniczymi, bitą śmietaną), ciasta kruche z dużą ilością tłuszczu, ciasto francuskie, wyroby czekoladopodobne |
NAPOJE | |
– woda niegazowana, woda mineralna gazowana o niskiej zawartości dwutlenku węgla – niesłodzona: herbata (np. czarna, zielona, czerwona, biała, owocowa), słabe napary ziołowe – kawa naturalna, kawa zbożowa, bawarka (bez cukru) – kakao naturalne (bez dodatku cukru) – soki warzywne (bez lub z małą ilością soli), soki owocowe (w ograniczonych ilościach) – kompoty (bez dodatku cukru) | napoje wysokosłodzone, nektary owocowe, wody smakowe z dodatkiem cukru, napoje energetyzujące, napoje alkoholowe |
PRZYPRAWY | |
– wszystkie naturalne przyprawy (ziołowe i korzenne, świeże i suszone) – gotowe mieszanki i buliony z warzyw i ziół (naturalne) – w ograniczonych ilościach – musztarda, keczup, chrzan, sos sojowy, sól | kostki rosołowe i esencje bulionowe, gotowe bazy do zup i sosów, gotowe sosy sałatkowe i dressingi, przyprawy wzmacniające smak w postaci płynnej i stałej |
SUPLEMENTACJA
Przyjmowanie suplementów powinno być konsultowane z lekarzem i wynikać z realnego zapotrzebowania organizmu na dane składniki mineralne lub witaminy, jeśli dostarczenie ich ze źródeł pokarmowych jest niemożliwe do zrealizowania i/lub występują ich niedobory.
DOUSTNE SUPLEMENTY POKARMOWE
Warto wprowadzić celem przygotowania się do leczenia oraz w jego trakcie, zwłaszcza przy osłabieniu, zmniejszeniu apetytu i spożycia posiłków i/lub spadku masy ciała – w postaci proszku lub płynnej w zależności od potrzeb oraz indywidualnej tolerancji tj. Nutridrink, Supportan, Fresubin, Nutramil, Protifar, Nestle Resource – w doborze odpowiedniego preparatu może pomóc dietetyk.
Zapotrzebowanie pacjenta onkologicznego na białko: 1-1,5 g/ kg masy ciała/ dobę.
Poradnik dla pacjentów onkologicznych przed rozpoczęciem leczenia:
https://olimpmed24.com/poradnik-prehabilitacja/
Strony internetowe – przepisy i porady dla pacjentów onkologicznych:
Przygotowano na podstawie:
Jarosz M.: Praktyczny podręcznik dietetyki (Warszawa 2010): Poniewierka E.: Dietetyka oparta na dowodach,Wrocław 2016, Żywienie w chorobach nowotworowych (Warszawa 2021), Kapała A.: Dieta w chorobie nowotworowej (Warszawa 2016), Szawłowski A.W. i wsp.: Żywienie w chorobach nowotworowych, Warszawa 2020
Opracowanie: mgr Anna Kołodziejczyk, mgr Kinga Rakowska