Ponad 200 przeszkolonych Onkoedukatorów z województw dolnośląskiego
i świętokrzyskiego, badania dotyczące postaw wobec profilaktyki nowotworowej oraz praktyczne narzędzia wspierające edukację zdrowotną – to najważniejsze rezultaty projektu pn. „Onkoedukator – program edukacji przeciwnowotworowej”. Inicjatywa pokazała, jak ważną rolę w zachęcaniu do badań profilaktycznych mogą odgrywać osoby znane lokalnym społecznościom i cieszące się ich zaufaniem. Wyniki projektu przedstawiono 13 października we Wrocławiu podczas konferencji podsumowującej.

Kim jest Onkoedukator?

Projekt Onkoedukator powstał z potrzeby zwiększania świadomości mieszkańców województw dolnośląskiego i świętokrzyskiego na temat profilaktyki nowotworowej oraz dostępnych badań przesiewowych. Jego celem było nie tylko przekazywanie rzetelnej wiedzy medycznej, ale przede wszystkim poszukiwanie skutecznych sposobów zachęcania mieszkańców do podejmowania konkretnych działań na rzecz własnego zdrowia.

Podstawą projektu było założenie, że w edukacji zdrowotnej szczególne znaczenie ma bezpośredni kontakt z osobami, które mieszkańcy dobrze znają i którym ufają. Dlatego do udziału w programie zaproszono lokalnych liderów – m.in. sołtysów, nauczycieli, strażaków, bibliotekarki czy członkinie kół gospodyń wiejskich.

Jednym z najważniejszych działań projektu było przygotowanie i przeszkolenie 200 Onkoedukatorów z obu województw. Uczestnicy szkoleń stacjonarnych i online zdobywali wiedzę dotyczącą profilaktyki nowotworowej, dostępnych badań przesiewowych oraz praktycznych metod komunikacji o zdrowiu.

– Profilaktyka nowotworowa nie zaczyna się w gabinecie lekarskim. Bardzo często zaczyna się od rozmowy – w domu, w pracy, podczas spotkania sąsiedzkiego. Chcieliśmy wykorzystać siłę lokalnych społeczności i wyposażyć osoby, które cieszą się zaufaniem mieszkańców, w wiedzę i narzędzia pozwalające skutecznie zachęcać do badań. Onkoedukatorzy nie zastępują lekarzy, ale mogą odegrać niezwykle ważną rolę w budowaniu świadomości zdrowotnej i motywowaniu do profilaktyki – mówi Paweł Zawadzki, zastępca dyrektora ds. rozwoju DCOPiH, inicjator programu.

Ważnym elementem projektu było również stworzenie praktycznych narzędzi wspierających profilaktykę. Na stronie www.onkoedukator.pl dostępne są m.in. materiały edukacyjne, wyszukiwarka punktów badań, kalkulator epidemiologiczny a także chatbot, który odpowiada na pytania użytkowników.

Profilaktyka blisko mieszkańców – inwestycja w zdrowie regionu

Onkoedukator pokazuje, jak w działania na rzecz profilaktyki nowotworowej można angażować lokalne społeczności, samorządy i osoby, które na co dzień mają bezpośredni kontakt
z mieszkańcami.

– Skuteczna profilaktyka wymaga nie tylko nowoczesnej diagnostyki i dobrze funkcjonującego systemu ochrony zdrowia, ale również budowania świadomości mieszkańców. Szczególnie ważne jest docieranie z wiedzą tam, gdzie dostęp do informacji i badań może być utrudniony. Projekt Onkoedukator pokazuje, jak ogromny potencjał tkwi w lokalnych społecznościach. To właśnie dzięki zaangażowaniu ich liderów możemy skuteczniej zachęcać mieszkańców Dolnego Śląska do troski o zdrowie – podkreśla Jarosław Rabczenko, Członek Zarządu Województwa Dolnośląskiego.

 

– O profilaktyce nowotworowej często mówimy w kontekście dostępności badań i organizacji systemu ochrony zdrowia. Tymczasem równie ważne jest to, czy pacjent wie, kiedy powinien się zbadać, gdzie może to zrobić i czy potrafi przełamać obawy przed diagnozą. Takie inicjatywy jak Onkoedukator pomagają zmniejszać dystans między systemem ochrony zdrowia a mieszkańcami. Pokazują również, że edukacja zdrowotna powinna być stałym elementem działań na rzecz zdrowia publicznego – mówi Anna Sobolak, posłanka na Sejm RP.

We Wrocławiu o wynikach, doświadczeniach i przyszłości profilaktyki

Konferencja podsumowująca projekt, która odbyła się 13 października we Wrocławiu, zgromadziła przedstawicieli środowiska medycznego, ekspertów zdrowia publicznego, przedstawicieli instytucji publicznych oraz lokalnych liderów zaangażowanych w działania edukacyjne.

W programie znalazły się prezentacje wyników badań przeprowadzonych w ramach projektu, debaty dotyczące wyzwań profilaktyki onkologicznej oraz dyskusje poświęcone doświadczeniom Onkoedukatorów.

– W małych społecznościach ludzie często znają się od lat. Rozmawiamy ze sobą o codziennych sprawach, ale temat zdrowia, szczególnie nowotworów, nadal bywa trudny. Dzięki szkoleniu wiem, jak podejmować takie rozmowy, gdzie kierować osoby zainteresowane badaniami i jak przekazywać informacje w sposób zrozumiały. Czasem wystarczy zwykła rozmowa, żeby ktoś zdecydował się wreszcie zadbać o swoje zdrowie – mówi Dalia Kluz, przeszkolona Onkoedukatorka.

Wiedza o profilaktyce nie zawsze przekłada się na działanie

Jednym z kluczowych elementów projektu były badania dotyczące świadomości i postaw wobec profilaktyki nowotworowej, w tym badanie porównujące wiedzę i doświadczenia osób bez rozpoznania nowotworu oraz osób po diagnozie onkologicznej w dwóch województwach.

Wyniki pokazały, że osoby po diagnozie nowotworowej lepiej znają dostępne badania profilaktyczne i częściej deklarują ich wykonywanie, choć poziom deklarowanych kompetencji zdrowotnych w obu grupach jest zbliżony.

Badania wskazały również na utrzymujące się bariery w korzystaniu z profilaktyki. Należą do nich przede wszystkim obawy przed otrzymaniem niekorzystnego wyniku, długi czas oczekiwania na badania oraz trudności organizacyjne, np. problem z dojazdem.

Od wyników badań do rekomendacji dla profilaktyki

Podczas konferencji zaprezentowano również raport końcowy projektu „Rozmowa, która ratuje życie”, zawierający najważniejsze wnioski i rekomendacje dotyczące poprawy skuteczności profilaktyki nowotworowej.

Jednym z kluczowych wniosków płynących z projektu jest potrzeba łączenia działań systemowych z edukacją prowadzoną blisko mieszkańców. Sama dostępność badań nie wystarczy, jeśli osoby, do których są one kierowane, nie mają odpowiedniej wiedzy, obawiają się diagnozy lub nie wiedzą, jak skorzystać z profilaktyki.

Doświadczenia programu Onkoedukator wskazują, że ważnym uzupełnieniem działań instytucjonalnych mogą być lokalni liderzy, którzy dzięki odpowiedniemu przygotowaniu potrafią docierać z wiedzą do swoich społeczności.

Projekt pokazał, że skuteczna profilaktyka to nie tylko dostęp do badań, ale również zaufanie, zrozumiała informacja i rozmowa, która może stać się pierwszym krokiem do zadbania o zdrowie.

Inicjatywa Onkodukator zyskała wsparcie instytucjonalne – projekt został objęty patronatem Rzecznika Praw Pacjenta oraz Patronatem Honorowym Marszałka Województwa Dolnośląskiego.

Pełny raport końcowy oraz materiały edukacyjne dostępne są na stronie www.onkoedukator.pl.

Program Onkoedukator realizowany jest przez Dolnośląskie Centrum Onkologii, Pulmonologii i Hematologii (DCOPiH) we współpracy ze Świętokrzyskim Centrum Onkologii, Towarzystwem Medycyny Innowacyjnej i Fundacją Onkologika. Projekt „Onkoedukator – program edukacji przeciwnowotworowej” finansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji i Nauki w ramach programu „Nauka dla społeczeństwa II”.