Dolnośląskie Centrum Onkologii, Pulmonologii i Hematologii (DCOPiH) podsumowało wyniki międzynarodowego programu badań przesiewowych raka prostaty PRAISE-U, realizowanego w ramach unijnej inicjatywy EU4Health. Pilotaż przeprowadzony w województwie dolnośląskim objął tysiące mężczyzn i potwierdził skuteczność aktywnych działań profilaktycznych, w tym mobilnych punktów badań, w wykrywaniu choroby na wczesnym etapie oraz ograniczaniu jej skutków zdrowotnych i systemowych.

Coraz więcej zachorowań na raka prostaty

Rak gruczołu krokowego to jedno z największych wyzwań współczesnej onkologii. Według Krajowego Rejestru Nowotworów od dekady jest najczęściej wykrywanym nowotworem u mężczyzn. W Polsce diagnozuje się ponad 23,7 tys. nowych zachorowań rocznie, a choroba ta jest przyczyną ok. 5,9 tys. zgonów rocznie. Co więcej, prognozy na najbliższe 5 lat są alarmujące – przewiduje się wzrost zachorowań o 37% oraz wzrost liczby zgonów o 21%. Na samym Dolnym Śląsku notuje się obecnie ok. 1 428 zachorowań i 436 zgonów każdego roku.

Konkretne wyniki pilotażu na Dolnym Śląsku

Dzięki zaangażowaniu DCOPiH, partnerów krajowych i europejskich oraz współpracy
z lekarzami rodzinnymi (POZ), na terenie województwa przebadano 4 638 mężczyzn. Badania pozwoliły na wykrycie 105 zmian nowotworowych, z czego większość została zdiagnozowana na wczesnym etapie choroby.

– Kluczową rolę w dotarciu do pacjentów odegrał mobilny punkt badań, tzw. Wąsobus. Pilotaż potwierdził, że programy profilaktyczne powinny obejmować tereny wykluczone komunikacyjnie. Z perspektywy systemowej udowodniliśmy, również że skuteczny screening musi opierać się na aktywnym zapraszaniu pacjentów oraz ścisłej współpracy na linii lekarz POZ – onkolog – tłumaczy dr hab. Krzysztof Tupikowski, prof PWr, kierownik Centrum Nowotworów Urologicznych DCOPiH i lider projektu.

Profilaktyka, która się opłaca

Działania w ramach PRAISE-U udowadniają, że inwestycja w zdrowie to także inwestycja
w gospodarkę. – Dobrze zaprojektowane programy przesiewowe mogą przynosić 3–4 zł oszczędności za każdą zainwestowaną złotówkę. Wczesne wykrycie choroby to nie tylko szansa na całkowite wyleczenie, ale również znacząca redukcja kosztów leczenia zaawansowanego nowotworu, zmniejszenie liczby powikła, a w efekcie utrzymanie aktywności zawodowej pacjentów – dodaje dr Paweł Zawadzki, z-ca dyrektora ds. rozwoju DCOPiH oraz inicjator wielu programów profilaktyki onkologicznej skierowanych do mieszkańców Dolnego Sląska.

– Rok 2026 to, decyzją Sejmu RP, rok profilaktyki zdrowotnej, a jak wiemy profilaktyka ratuje zdrowie i życie. Pozwala też uniknąć wielu ludzkich dramatów i jest po prostu tańsza dla systemu ochrony zdrowia – podkreśla Jarosław Rabczenko, członek Zarządu Województwa Dolnośląskiego. – Dzięki temu programowi dotarliśmy także do mniejszych ośrodków, takich jak Jawor, Strzelin czy Złotoryja, gdzie dostęp do specjalistycznej diagnostyki jest ograniczony.

Kompleksowa strategia onkologiczna dla Dolnego Śląska

Sukces dolnośląskiego pilotażu realizowanego w okresie od lipca 2024 do marca 2026 otwiera drogę do dalszych działań. W planach na przyszłość znajduje się wpisanie programu na stałe do listy programów przesiewowych realizowanych na Dolnym Śląsku, a także jego integracja z Krajową Siecią Onkologiczną.

– Dolnośląski pilotaż pokazał, że możemy skutecznie docierać do grup, które dotychczas rzadziej korzystały z profilaktyki raka prostaty. To dla nas ważny punkt odniesienia przy projektowaniu trwałych rozwiązań systemowych, które będą dostępne dla pacjentów niezależnie od miejsca zamieszkania. To element konsekwentnie realizowanej strategii onkologicznej dla Dolnego Śląska, której fundamentem będzie aktualnie budowana nowa siedziba DCOPiH przy ul. Hipokratesa we Wrocławiu, która stworzy warunki do jeszcze lepszej koordynacji diagnostyki i leczenia onkologicznego. To spójny model opieki, który chcemy rozwijać w skali całego regionu – podkreśla prof. dr hab. Adam Maciejczyk, dyrektor DCOPiH.

O programie PRAISE-U

Międzynarodowy projekt PRAISE-U (ang. Prostate cancer Awareness and Initiatives for Screening in the European Union) to prestiżowa, trzyletnia inicjatywa unijna realizowana
w ramach programu EU4Health przez konsorcjum 25 instytucji z 12 krajów. DCOPiH pełniło w nim kluczową rolę jako jedyny w Polsce i największy w Europie ośrodek pilotażowy. Zespół naukowy pod kierownictwem dr. hab. n. med. Krzysztofa Tupikowskiego, prof PWr, dr n. biol. Katarzyny Hodyry-Stefaniak oraz dr n. biol. Moniki Litwin wypracował rozwiązania, które zostały zaprezentowane w Brukseli jako modelowe dla krajów Unii Europejskiej. Istotnym elementem działań był mobilny punkt badań tzw. Wąsobus, który odwiedził m.in. Kłodzko, Legnicę, Strzelin, Lwówek Śląski, Lubań, Wrocław (Uniwersytet Ekonomiczny), Górę, Złotoryję, Jawor oraz Środę Śląską. Dzięki zaangażowaniu zespołu, dolnośląski pilotaż wniósł realny wkład w budowanie nowych, unijnych standardów wczesnego wykrywania raka prostaty.